Awiza typu Afonso de Albuquerque

Awiza typu Afonso de Albuquerque
Ilustracja
Afonso de Albuquerque
Kraj budowy  Wielka Brytania
Użytkownicy  Marinha Portuguesa
Stocznia Hawthorn Leslie, Hebburn
Wejście do służby 1935
Wycofanie 1969
Zbudowane okręty 2
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 1788 ts
pełna: 2440 ts
Długość 103,17 m
Szerokość 13,49
Zanurzenie 3,83 m
Napęd 2 turbiny parowe o mocy łącznej 8000 KM, 2 kotły, 2 śruby
Prędkość 21 węzłów
Zasięg 8000 Mm przy 10 w.
Załoga 189-229
Uzbrojenie • początkowe:
4 działa 120 mm (4 × I)
2 działa 76 mm plot. (4 × I)
4 działka 40 mm plot. (4 × I)
bomby głębinowe, 40 min
Wyposażenie lotnicze 1 wodnosamolot (początkowo)

Awiza typu Afonso de Albuquerque – typ dwóch okrętów marynarki portugalskiej z okresu II wojny światowej i powojennego, przeznaczonych do pełnienia służby w koloniach. Oryginalnie klasyfikowane jako awiza kolonialne 1. klasy, a w literaturze anglojęzycznej jako slupy. Po II wojnie światowej zostały przeklasyfikowane na fregaty, służąc do lat 60. Zbudowane w brytyjskiej stoczni Hawthorn Leslie, stanowiły największe okręty portugalskie swojego okresu.

Charakteryzowało je dość silne uzbrojenie główne z czterech dział kalibru 120 mm oraz duży zasięg pływania. Ich wyporność pełna wynosiła około 2440 ton, a prędkość 21 węzłów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okręty typu Afonso de Albuquerque[a] zaprojektowano specjalnie dla pełnienia służby w portugalskich koloniach, jako następców małych krążowników przeznaczonych do służby kolonialnej[1]. Były one klasyfikowane oryginalnie jako awizo kolonialne 1. klasy (port. aviso colonial de 1ª classe)[2]. W 1930 roku Portugalia przyjęła dziesięcioletni program rozbudowy marynarki wojennej w celu zastąpienia posiadanych przestarzałych okrętów[3]. W jego ramach zamówiono na początku lat 30. między innymi dwa małe awiza 2. klasy typu Pedro Nunes w Portugalii i dwa typu Gonçalo Velho w brytyjskiej stoczni Hawthorn Leslie w Hebburn nad rzeką Tyne, oraz dwa duże awiza 1. klasy projektu włoskiej stoczni OTO[3]. Te ostatnie okręty, zamówione w 1931 roku, miały mieć według projektu wyporność standardową 2100 ton i dwukominową sylwetkę[4]. Zamówienie to zostało jednak jeszcze w tym roku anulowane z powodów finansowych oraz silnych związków ze stoczniami brytyjskimi, po czym duże awiza zamówiono również w stoczni Hawthorn Leslie[2][b]. W literaturze anglojęzycznej okręty te klasyfikowane były jako slupy[4].

Na projekt okrętów wpłynęły francuskie duże awiza kolonialne typu Bougainville[3]. W odróżnieniu od nich, okręty projektu Hawthorn Leslie napędzane były turbinami parowymi, a nie silnikami Diesla, osiągając wyższą prędkość maksymalną, przy niewiele mniejszym zasięgu[5]. Również łączyły one stosunkowo silne uzbrojenie artyleryjskie z dobrą dzielnością morską i dużym zasięgiem pływania[6]. Podobnie jak awiza francuskie, otrzymały imiona odkrywców portugalskich. Stały się one największymi okrętami marynarki Portugalii tego okresu, aż do końca ich służby[7].

Okręty[edytuj | edytuj kod]

Nr burtowy nazwa położenie stępki wodowanie ukończenie los
F470 Afonso de Albuquerque 24.05.1933 28.05.1934 31.01.1935 zatopiony 18.12.1961[2]
F471 Bartolomeu Dias 1933 10.10.1934 15.05.1935[8] wycofany w 1969[2]

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

„Bartolomeu Dias” po zbudowaniu

Awiza typu Albuquerque miały cechy architektury brytyjskich slupów. Podniesiony pokład dziobowy ciągnął się na około 2/3 długości kadłuba, dziób był prosty, lekko wychylony[9]. Uzbrojenie główne w postaci czterech dział umieszczone było na dziobie i rufie w superpozycji. Nadbudówka dziobowa była rozbudowana, a za nią znajdował się masywny maszt trójnożny z platformą dla reflektora na szczycie i pochyłą stengą, a dalej pochylony pojedynczy komin na śródokręciu[9]. Sylwetkę dopełniał podobny trójnożny maszt rufowy z platformą i zawieszonym na nim bomem ładunkowym[9]. Zdjęcia wskazują, że w trakcie II wojny światowej maszt rufowy został usunięty[10]. Działa rufowe były umieszczone na pokładówce będącej przedłużeniem pokładu dziobowego i pokładzie rufowym[9]. Element szybkiej identyfikacji różniący okręty stanowił biały pas wokół komina „Bartolomeu Dias”[10]. Wyporność standardowa okrętów wynosiła około 1780 ts, a pełna 2440 ts[c]. Miały długość całkowitą 103,17 m, na linii wodnej 99,6 m, szerokość 13,49 m, a zanurzenie 3,83 m[2]. Załoga liczyła od 189 osób w czasie pokoju do 229 podczas wojny[10].

Uzbrojenie artyleryjskie okrętów stanowiły cztery działa kalibru 120 mm Vickers-Armstrong Mk G o długości lufy 50 kalibrów (L/50), analogiczne co do typu i liczby z uzbrojeniem nowych portugalskich niszczycieli typu Vouga[2]. Działa były umieszczone w pojedynczych stanowiskach z maskami ochronnymi. Strzelały one pociskami o masie 22 kg; ładunki miotające umieszczone były w łuskach (działa typu QF)[11]. Masa działa wynosiła 3396 kg (bez maski), a długość lufy 6000 mm[11]. Prędkość wylotowa pocisku wynosiła 915 m/s, a maksymalna donośność 19 500 metrów przy kącie podniesienia lufy 45°[d]

Uzbrojenie przeciwlotnicze, również pochodzenia brytyjskiego, stanowiły dwie armaty kalibru 76 mm L/50 i cztery działka automatyczne 40 mm L/39[12]. Armaty 76 mm rozmieszczone były po obu bokach małej pokładówki za kominem, a działka 40 mm były zgrupowane na nadbudówce rufowej[9]. Uniwersalność okrętów zwiększało posiadanie dwóch zrzutni bomb głębinowych i możliwość zabrania 40 min[2]. Nietypowym dodatkiem jak na okręty tej wielkości była możliwość przenoszenia lekkiego wodnosamolotu rozpoznawczego, który był przenoszony początkowo na pokładzie za kominem i stawiany na wodzie dźwigiem zamocowanym na maszcie rufowym. Wyposażenie lotnicze nie zdało jednak egzaminu i okręty zaprzestały przenosić wodnosamolot wkrótce po wejściu do służby (dokładne daty nie są podawane)[4]. Przed końcem II wojny światowej przestarzałe działka 40 mm zostały zastąpione przez osiem działek automatycznych 20 mm, dodano też cztery miotacze bomb głębinowych[12].

Napęd stanowiły dwa zespoły turbin parowych Parsonsa z przekładniami, o mocy łącznej 8000 KM, do których parę dostarczały dwa kotły trójwalczakowe typu Yarrow[2]. Siłownia napędzała dwie śruby[4]. Prędkość maksymalna wynosiła 21 węzłów[4]. Okręty zabierały 580 ton paliwa płynnego, co pozwalało na uzyskanie dosyć dużego zasięgu 8000 Mm przy prędkości 10 węzłów[e].

Służba w skrócie[edytuj | edytuj kod]

„Afonso de Albuquerque” z oznaczeniami neutralności podczas II wojny światowej; na śródokręciu słabo widoczny wodnosamolot

Podczas II wojny światowej Portugalia była neutralna, stąd okręty nie uczestniczyły w działaniach bojowych[3]. „Afonso de Albuquerque” 28 listopada 1942 roku uratował 194 rozbitków ze statku „Nova Scotia” storpedowanego u wybrzeży Mozambiku przez niemiecki okręt podwodny U-177[13]. Po wojnie okręty kontynuowały służbę w marynarce Portugalii, przeklasyfikowane na fregaty[14]. Otrzymały NATO-wskie numery burtowe F470 i F471[6].

NRP „Afonso de Albuquerque” został ciężko uszkodzony podczas aneksji Indii Portugalskich, w walce z indyjską fregatą „Betwa” 18 grudnia 1961 roku pod Goa, po czym wyrzucił się na brzeg[12].

NRP „Bartolomeu Dias” w lutym 1967 roku został przekształcony w okręt-bazę pod nazwą „Sao Cristovao”, po czym został wycofany w 1969 roku[12].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Prawidłowa nazwa w Jane’s Fighting Ships of World War II 2001 ↓, s. 220. W publikacjach nieportugalskojęzycznych imię często jest podawane jako „Alfonso de Albuquerque” (Patianin i Barabanow 2006 ↓, s. 36, Conway’s... 1980 ↓, s. 397)
  2. Według Conway’s... 1980 ↓, s. 397 i Jane’s Fighting Ships of World War II 2001 ↓, s. 220, zamówienie anulowano w 1932 roku. Anulowano też budowę we Włoszech czterech okrętów podwodnych (typów Argo i Glauco) i okrętu-bazy wodnosamolotów.
  3. Wyporność według Conway’s... 1980 ↓, s. 397 (bez bliższego określenia ton). Oficjalnie wyporność standardową „Afonso de Albuquerque” określono jako 1782,5 ts (1811 ton metrycznych) (The Departament of State: Treaty Information. Bulletin No. 66, s. 3). Jane’s Fighting Ships of World War II 2001 ↓, s. 220 podaje dla „Afonso de Albuquerque” wyporność standardową 1783 ton i pełną 2434 ton, a dla „Bartolomeu Dias” 1788 ton i 2439 ton. Patianin i Barabanow 2006 ↓, s. 36 podają wyporność standardową 1788 ton, lecz pełną 2480 ton.
  4. Campbell 2002 ↓, s. 388. Nie jest jednak jasne jaki kąt podniesienia miały działa na tych okrętach.
  5. Według Patianin i Barabanow 2006 ↓, s. 36, natomiast Jane’s Fighting Ships of World War II 2001 ↓, s. 220 podaje taki sam zasięg 8000 Mm i 660 t paliwa. Odmiennie Conway’s... 1980 ↓, s. 397 podaje 580 t paliwa i zasięg 10 000 Mm przy 10 w.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alejandro A. Anca, Nikołaj Mitiuckow. Krążowniki Portugalii. „Okręty Wojenne”. Nr 5/2011. s. 19. Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X. 
  2. a b c d e f g h Patianin i Barabanow 2006 ↓, s. 36.
  3. a b c d Conway’s... 1980 ↓, s. 396.
  4. a b c d e Conway’s... 1980 ↓, s. 397.
  5. Conway’s... 1980 ↓, s. 276-277, 396.
  6. a b Krzysztof Kubiak. Zajęcie Goa, Daman i Diu przez wojska indyjskie w 1961 roku. „Okręty Wojenne”. Nr 53 (3/2002). s. 54. Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X. 
  7. Na podstawie Conway’s... 1980 ↓, s. 58-61, 137, 396-398 i Conway’s... 1995 ↓, s. 117, 317-321, 595
  8. The Departament of State. Armament reduction. „Treaty Information”. Bulletin No. 69, s. 5, 30 czerwca 1935. 
  9. a b c d e Na podstawie rysunku Patianin i Barabanow 2006 ↓, s. 37
  10. a b c Jane’s Fighting Ships of World War II 2001 ↓, s. 220.
  11. a b Campbell 2002 ↓, s. 388.
  12. a b c d Patianin i Barabanow 2006 ↓, s. 36-37.
  13. Donald Bertke, Gordon Smith, Don Kindell: World War II Sea War, Vol 7: The Allies Strike Back. Lulu.com, 2014, s. 343. ISBN 978-1-937470-11-1. (ang.)
  14. Conway’s... 1995 ↓, s. 317.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Campbell: Naval weapons of World War Two. Annapolis: Naval Institute Press, 2002. ISBN 0-87021-459-4. (ang.)
  • Siergiej Patianin, M. Barabanow. Korabli Wtoroj mirowoj wojny. WMS Niderlandow i małych stran Zapadnoj Jewropy (Bielgii, Irlandii, Islandii i Portugalii). „Morskaja Kampanija”. Nr 2’2006, 2006. Moskwa: OOO Kollekcyja (ros.). 
  • Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.)
  • Conway’s All the world’s fighting ships, 1947–1995. Robert Gardiner, Stephen Chumbley (red.). Annapolis: Naval Institute Press, 1995. ISBN 1-55750-132-7. (ang.)
  • Jane’s Fighting Ships of World War II. Antony Preston (wstęp). London: Random House Group, 2001. ISBN 1-851-70494-9. (ang.)